Journalistieke artikelen Goirles Belang

Ik interview en schrijf voor het Goirles Belang; hieronder een greep uit mijn interviews.

Suus Suiker in Flower Art Museum in Aalsmeer
maart 2021
Hans van den Tillaart (1947) nieuwe voorzitter KBO-Goirle
maart 2021
Enno Voorhorst brengt dit jaar een nieuwe cd uit
februari 2021
In gesprek met zuster Angela Holleboom, abdis van Megen
december 2020
Liedjeszanger Lars Zebregs (38) op weg naar een album
december 2020
Het naderend afscheid van pastoor Martin van Zutphen
maart 2020
Het tweejaarlijkse gesprek met mgr. dr. G.J.N. de Korte
december 2019
Ben Loonen (BL) meets Abt Bernardus (AB)
december 2018

Suus Suiker in Flower Art Museum in Aalsmeer

Goirlese kunstenaar breekt door met hedendaags impressionisme
Hier laten wij af en toe stemmen horen uit de zwaar getroffen wereld van de kunsten. Hoe doen Goirlese kunstenaars het in tijden van pandemie? Op 24 februari hoorden we van Enno Voorhorst (“spelen als een nachtegaal die kiespijn heeft”), vandaag kijken we naar Suus Suiker en haar werk. Was bij Enno de toon zorgelijk en in mineur, bij Suus staat het verhaal in majeur: het gaat goed als nooit tevoren. Voor het eerst in haar kunstenaarsleven heeft ze een grote soloexpositie in een museum: Flower Art Museum in Aalsmeer. Het jammere is dat je er niet naar toe kunt want het museum is gesloten, maar je kunt er wel virtueel rondwandelen, en Suus heeft de hoop dat in april de musea weer opengaan. Tot eind juni is haar werk in Aalsmeer te zien. Bekijk in ieder geval “Poetry in wax” op de site van het museum of op YouTube.

Bijenwas en hars
Op naar het vertrouwde adres in de Fabriekstraat, naar het markante pand tegenover zwembad Waterspoor. Suus ontvangt me met een mondkapje voor dat ze gedurende mijn hele bezoek niet afneemt: “ik wil je beschermen”. Eerst gaan we naar haar atelier achter in de tuin. Daar is het lekker warm en geurt het naar was. Al gauw blijkt dat de warmte onderdeel is van haar nieuw ontwikkelde techniek: fine art/mixed media/encaustische schilderkunst, en dat de geur samenhangt met haar materiaal. Ze doet niet geheimzinnig over hoe ze te werk gaat, ik krijg het stap voor stap uitgelegd. Een van de werken (120 x 120) ligt horizontaal op haar werktafel, een kleurig natuurtafereel, al bijna klaar. Het is begonnen met een tekening, daarna is ze gaan werken met hete bijenwas vermengd met hars. Ze vermengt was en hars met pigmentpoeder, ze kan elke kleur maken die ze wil. Met dit mengsel schildert ze, snel, want zodra ze haar penseel uit de warme potjes haalt begint al het stollingsproces. Met een gasbrander fixeert ze. Dan volgt een volgende laag, tot wel tien maal toe, wat diepte geeft aan het schilderij. Op het laatst wrijft ze met een doek over het oppervlak dat daardoor een glans krijgt terwijl de kleuren zich nog verdiepen. Geen vernislaag als top. Het resultaat is een schilderij, een tafereel dat door kenners wordt omschreven als hedendaags impressionisme.

Inspiratiebronnen
De inspiratie haalt Suus uit haar dagelijkse wandelingen over de Regte hei, Gorp en Roovert, de kersenbloesem, de bloeiende magnolia, de waterlelies, een boeket bloemen. Ze heeft goed gekeken naar Claude Monet (1840 – 1926), ze is in Giverny geweest, waar de grote meester lang gewoond heeft en overleden is. Heeft ze haar techniek zelf uitgevonden? Ja en nee. “Nee, de oude Egyptenaren deden al bijenwas over hun papyri om ze te bestendigen. Ik zag eens op een YouTube-filmpje kleuters bezig met wasco en een juf die er met een strijkijzer over heen ging waardoor de kleuren versmolten. Idee!” Ze ging aan het experimenteren, studeren, uitzoeken, mixed media toepassen … totdat ze tevreden was over haar zelf ontwikkelde techniek. Zij is niet de enige die met was en pigment schildert, maar veel zijn er niet. Suus Suiker (Hellevoetsluis, 1966, opgeleid aan de Haagse Kunstacademie) had zichzelf opnieuw uitgevonden. Met de gedrevenheid van de echte kunstenaar heeft ze zich volledig gestort op haar kunst. Ze kan wel 10 uur per dag bezig zijn aan haar grote, tijdrovende formaten, aan verschillende schilderijen tegelijk.

Succes!
Het gaat goed als nooit tevoren. Voor het Flower Art Museum leverde ze 35 werken, in het afgelopen jaar verkocht ze via de galerieën die haar werk hebben (zie www.suussuiker.nl) 43 werken, dat heeft ze nooit eerder meegemaakt. Het doet me denken aan marktbakker ‘t Stoepje en wat Floris me vertelt: nooit heeft ie zoveel brood en lekkers daaromheen verkocht als in het coronajaar. Als ie het vertelt, schudt hij zijn hoofd in ongeloof. Maar een mens leeft kennelijk niet van brood alleen; ook kunst is nodig; het werk van Suus Suiker is kennelijk balsem voor de ziel in tijden van lockdown: met haar werk haal je de natuur in huis; het hangt aan de wand en je kunt er een kop thee bij drinken. Je wordt er vrolijk van.

Omzien
Intussen hebben we het atelier verlaten en zijn we in de woonkamer gaan zitten, met een kop citroen/gember thee. Aan de muur hangen enkele werken van Suus uit haar magisch realistische periode, het werk dat we vooral van haar kennen: etherische halfnaakten zittend in de vensterbank vaag turend in de verte. Dat verkocht wel, maar haalde niet het museum. Waarom is Suus van stijl veranderd? Waarom die switch van magisch realisme naar (hedendaags) impressionisme? 2016 blijkt een kanteljaar te zijn geweest, een retraite, tijdens welke er geen werk uit Suus’ handen kwam. In dat jaar besloot ze haar galerie aan huis op te doeken (ze woonde met man en twee kinderen boven), en het hele huis tot woonhuis te maken. Ze wil het diepe waarom niet onthullen, maar het heeft te maken met de jaren in een fijn atelier bij Van Puijenbroek (Havep) met groots uitzicht over Gorp en Roovert. “Ik heb een paar jaar kunnen genieten van de seizoenen die over het landschap trokken. Dat bleek de voedingsboden en plantte het zaadje dat is gaan kiemen en is uitgegroeid tot wat ik nu maak.” Zal ze nu voortaan impressionistisch schilderen? Dat is helemaal niet gezegd. “Een kunstenaar blijft zich altijd ontwikkelen en vernieuwen, dat is inherent aan het kunstenaarschap, dat doet Enno ook.”

Ode aan de schoonheid
We nemen afscheid. Suus heeft haar thee niet aangeraakt, haar mondkapje heeft ze om gehouden. De foto’s worden toegezegd, die maakt Frank Onstwedder, haar man. Ze geeft me een mapje kaarten mee met de reproducties van haar recente schilderijen die allemaal de titel Symbiosis dragen (met jaartal). Op haar website legt ze uit dat ze met Symbiose het volgende bedoelt: een combinatie van diverse beelden tot een tafereel dat doet denken aan dromerige landschappen, samengesmolten natuur waarbij kleur een belangrijke rol speelt. Als een mission statement voegt ze daaraan toe: “De natuur is iets wat gekoesterd moet worden. Onze aarde draagt zoveel schoonheid in zich die we vaak vergeten te zien, omdat er zoveel andere zaken aandacht vragen. Ik probeer op mijn manier een ode te brengen aan de schoonheid en de kracht van die natuur, uit dankbaarheid. In de hoop dat het de noodzaak tot het koesteren van die schoonheid en het beschermen van de natuur die nog rest, uit zal dragen.”

Element
Zo zien we in deze donkere periode van corona Suus Suiker als de kunstenaar die de natuur op zijn mooist laat zien: in bijenwas en pigmentpoeders. Ze is in haar element. Met de wereld van de bijen was ze al lang vertrouwd, ze heeft bijen gehouden, ze was imker. Als je ook weet dat Suus gedichten heeft gepubliceerd, besef je dat rond Suus de geur hangt van hoger honing …

terug

Hans van den Tillaart (1947) nieuwe voorzitter KBO-Goirle

Na een lange zoektocht zei Hans tegen Elly: zal ik het toch maar zelf doen?
Hans van den Tillaart, Muldersweg in Goirle is sinds 8 december 2020 de nieuwe voorzitter van de KBO afdeling Goirle. Na de jaarvergadering van maart 2020 was KBO-Goirle even zonder dagelijks bestuur, maar een week later werd bestuurslid Tonny Beekes interim-voorzitter en Chris Brock nam de taken van secretaris en penningmeester op zich. Direct werd naarstig gezocht naar een permanente voorzitter: wel 40 mensen werden benaderd met de vraag 1) of ze iemand kenden die het wilde doen, 2) of ze eventueel zelf interesse hadden voor deze functie. Hans van den Tillaart, wel lid sinds 2006 maar niet in het bestuur, was behulpzaam als adviseur bij deze zoektocht. Toen het niets opleverde stelde hij zich zelf beschikbaar. Na een raadpleging van de leden via de Nieuwsbrief bleek niemand bezwaar aan te tekenen (alleen positieve reacties via mail en telefoon) en werd hij het. Ik heb een gesprek met hem op zaterdag 13 februari, zijn vrouw Elly luistert geïnteresseerd mee. Buiten is het koud, half Nederland staat op de schaats, binnen is het warm en is er koffie.

Oude bekende
“En zo komen we elkaar weer eens tegen.” Inderdaad. We kwamen elkaar tegen in de jaren met de vriendschapsband met Krasnogorsk, Hans was uiteindelijk degene die de klus op zich nam om de stichting Goirle-Krasnogorsk te ontmantelen. We kwamen elkaar voor het eerst tegen op de Theologische Faculteit in Tilburg, lang lang geleden. Maar herinnert hij zich dat pastoor Albert Pirenne begin jaren 80 alle theologen woonachtig in Goirle uitnodigde op de pastorie? Daar kwam toen een groot gezelschap bijeen, o.a. Hans van den Tillaart en bovengetekende. Pirenne wilde uitzoeken of al die theologen iets konden betekenen voor de kerk van Goirle – misschien hoopte hij met hen een dam op te werpen tegen secularisatie en ontkerkelijking. Maar het bleef bij één bijeenkomst, die dam kon natuurlijk niet opgeworpen worden, de tijdgeest was sterker. Hans kan het zich niet herinneren. “Maar ik herinner me zo veel niet.” Juist, zo spreekt de nieuwe voorzitter van de KBO.

Wat hij zich echter wel herinnert is dat hij in Veghel, zijn geboorteplaats, misdienaar was … toen Albert Pirenne daar kapelaan was. Toen Hans en Elly in Goirle kwamen wonen in 1980, op een steenworp afstand van de pastorie, was dat een blij weerzien met Albert. Hans en Elly hadden meteen een vraag: of hij hun jongste wilde dopen, in hun huis. Daar had de pastoor wel moeite mee, want het doopsel is een gemeenschapsgebeuren, maar Hans had een aantal argumenten en Pirenne ging door de bocht. Hij bracht de doopvont mee naar huize Van den Tillaart ook daar was een gemeenschap van gelovigen en ongelovigen en hij doopte. Een ongelovige deed een gebed. Waarom dit verhaal? Omdat ik het een mooi verhaal vind, én omdat het aantoont dat je Hans niet snel van de bal afzet: als hij iets in zijn hoofd heeft probeert hij anderen te overtuigen en als dat lukt realiseert hij het. Prima stuff voor een voorzitter.

Achtergrond
Mogen we even door het leven van de voorzitter schaatsen? Geboren dus in Veghel in 1947, getogen in Oosterhout in het Sint-Oelbertgymnasium waar hij intern was bij de kapucijnen. Nee, het oude noviciaat heeft hij niet meer gekend, dat was toen ingewisseld voor een convict van mannen/minderbroeders in de Poststraat in Tilburg. Hans ging weg bij de kapucijnen, maar zette zijn studie voort aan de Theologische Faculteit. In 1973 ontmoette hij Elly en ging hij met haar verder. In NCB-scholen ging hij godsdienst onderwijzen in Raamsdonk, Nieuwkuijk, Den Bosch. Godsdienst of katechese werd levensbeschouwing, zo wordt het vak nog steeds genoemd. Daarna werd de stichting Petrus Donders zijn werkgever met mavo-scholen Jozef, Stefanus, Norbertus. Naast levensbeschouwing gaf hij ook onderwijs in wiskunde, maatschappijleer, ict waarvoor hij de desbetreffende actes haalde. Ten lange leste werd ook OMO nog zijn werkgever, na een fusie waarin ook de mavo-scholen werden ondergebracht. Was hij in Petrus Donders jarenlang in de MR, bij OMO was Hans actief in de Gemeenschappelijke MR. In 2011 ging hij met pensioen, hij was toen 64 ½ jaar. Heel die achtergrond kwalificeert hem voor het voorzitterschap van de KBO, kunnen we achteraf zeggen.

Voorzitter KBO en visie
Ik heb de prachtige website bezocht van de KBO Goirle en ontdekt dat de visie in 2021 aan herschrijven toe is. Hans bevestigt het: er is een groep bezig met het visiedocument. Visies zijn vaak hoogdravende teksten waarin veel moois gestimuleerd wordt zoals eigen verantwoordelijkheid, zelfbewustzijn, zelfredzaamheid. Lange documenten vaak, maar Hans ziet meer in een korte, leesbare en vooral bruikbare tekst. “Ik wil het vooral realistisch houden en onze leden voor ogen houden. Liever een klein document van een pagina waar je houvast aan hebt, dan een verhaal van tien bladzijden dat alleen maar papier is en dat niemand kent.” Is dat niet hetzelfde als beter één vogel in de hand, dan tien in de lucht? Ja, zoiets beaamt hij.

Voorzitter en doen
Wat gaat deze voorzitter dus doen? Hij ziet het als zijn voornaamste taak om de vereniging draaiende te houden (ontmoeting, gezelligheid, dingen doen) en naar buiten toe te presenteren. Zo vindt hij dat de KBO wel meer present mag zijn in Goirles Belang. “En verder ga ik alles doen wat op mijn pad komt: wonen, zorg, belangenbehartiging van de senioren.” Senioren zijn door de KBO-Brabant gedefinieerd als iedereen boven de 50. Je hebt jonge senioren, oudere senioren en zeer oude senioren. Hij vindt het van solidariteit getuigen als jonge senioren zich melden als lid, het kost maar 22,50 per jaar (dit jaar). Ha! Zelf werd hij lid toen hij ontdekte dat het lidmaatschap korting gaf op de zorgpremie/ziektekostenverzekering.

De gemeente verleent een waarderingssubsidie vanuit de gedachte dat de KBO niet alleen de eigen leden “bedient” maar er is voor alle senioren. Twee maal per jaar is er overleg met de wethouder. De relatie met de Participatieraad kost nog wat hoofdbrekens, daar is Hans (met zijn bestuur) nog niet uit. Wat doet de KBO met de inkomsten? De helft wordt afgedragen aan KBO-Brabant. “Dat is ook goed: zij zitten boven op de belangen van de leden (proces over de pensioenen, bijvoorbeeld). Een andere grote post is de huur van ruimtes waar we bijeenkomen (CC Jan van Besouw, Wildacker, De Deel, etc).”

KBO 70 jaar oud/jong
KBO Goirle bestond vorig jaar 70 jaar. Veel feest viel er in dat coronajaar niet te vieren. De activiteiten lagen grotendeels stil. Het wordt nog een hele uitdaging om de 1250 leden weer in beweging te krijgen. In een volgend artikel wil Hans daar nader op ingaan. Ik vraag hem of hij gezien zijn achtergrond gaat deelnemen aan de groep levensbeschouwing die geleid wordt door Frans Pasmans en André Muller. Hij kijkt me quasi-verwonderd aan: “waarom zou ik dat doen? Ik heb toch ook wiskunde en ict als achtergrond? Bovendien wil ik zo veel mogelijk activiteiten spreiden over zo veel mogelijk mensen. En wat goed loopt vooral door laten gaan. Ik wil echt niet al mijn tijd met de KBO bezig zijn.” Puntje van zorg is de digitale bereikbaarheid van de leden. “We hebben maar 700 e-mail adressen, ongeveer de helft van de leden, en we weten niet eens of die adressen actueel zijn. Er is uiteraard natuurlijk verloop, maar vaak wordt beëindiging van lidmaatschap niet doorgegeven, totdat er een verzoek tot betaling op de mat valt en de contributie automatisch is geïncasseerd.

Goolse Kringen van 17 februari
Op woensdag 17 februari was Hans te gast bij Goirlese Kringen. Hij stelde zich voor en gaf antwoord op de vragen van Ben Loonen en Gonny Spermon. Op een vraag van de laatste: doet de gemeente genoeg voor de senioren, antwoordde hij resoluut: nee. “Er is grote behoefte aan woningen voor senioren, maar ik zie het niet terug in de bouwplannen.” KBO-Goirle lijkt een stevige voorzitter te hebben gevonden …

terug

“Spelen als een nachtegaal die kiespijn heeft” (Erik Satie)

Op zondag 17 januari 2021 keek ik naar mijn favoriet programma Podium Witteman, vroeg op de zondagavond. Onderdeel van het uur was Enno Voorhorst (gitarist) die samen met Pauline Oostenrijk (hoboïst) een optreden verzorgde. Zij waren daar op uitnodiging van Floris Kortie die de website Samen Uit Thuis (www.samenuitthuis) onder de aandacht wilde brengen. Deze site is een van de vele initiatieven om musici aan het musiceren te houden nu de zalen gesloten zijn en zij met hun instrument en hun ziel onder de arm thuis zitten. Particulieren die hun familie willen verrassen met een concertje worden via die site bemiddeld met de gastgever. Het optreden leverde Enno en Pauline inderdaad een uitnodiging op, maar een dag later vond het RIVM en het kabinet dat je maar één persoon mocht ontvangen en ging het feest niet door. GB is benieuwd hoe het met de in Goirle woonachtige en wereldwijd bekende gitarist Enno Voorhorst gaat.

Einde Kapelconcerten
Voor het laatst hoorde het Goirlese publiek van Enno in het laatste Kapelconcert (gestart in 1997) op zondag 16 februari 2020 met het duo Melis (gitaristen). Het slotakkoord was gepland voor zondag 22 maart 2020 in de grote zaal van CC Jan van Besouw met een optreden van Eliane Rodriguez op de piano. Kijk naar die datum: het ging niet door, Nederland was toen een week in lockdown. De feestelijk bedoelde bijeenkomst loste op in het luchtledige. De Vrienden zouden een cd krijgen: Aeternum (Bach & Beethoven) van diezelfde Eliane Rodriguez. Er zou een glaasje ingeschonken worden, en gloedvolle toespraken uitgeschonken. Zou, zou, zou.

Een mager jaar
En toen? Toen kwam er een beroerd jaar voor heel de cultuursector, een mager jaar voor musici zoals Enno. Hij kan zo de spaarzame optredens opsommen: een concert in een museum in Gouda, een concert in het Cenakel in Tilburg, telkens met maar 30 mensen publiek en onder de strenge coronamaatregelen. Zoals overal in de maatschappij gingen veel dingen online verder. Een concours in Maastricht moest hij online jureren. Hij zegt: “Het lijkt wel alsof alles gewoon verder gaat, maar dat is niet zo, het is compleet anders, het is een schim van the real thing.” Zijn baas, conservatoriumdirecteur Henk van der Meulen, zegt het zo: “Muziekmagie bestaat niet online” (NRC 16 februari 2021). Enno ziet musici die zich gaan omscholen, want je moet toch de kost verdienen. Zo bijvoorbeeld een (zzp)dirigent die het stokje er bij neergooide en voor de klas ging staan; in het verleden had hij een PABO gedaan. Enno heeft het over de magere vooruitzichten van zijn studenten aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag. Waar studeren zij voor? Welk doel kunnen zij voor ogen houden? Hoe moeten zij het financieel rondbreien? Vaak gaat de subsidie naar de zalen, naar de facilitaire diensten. Natuurlijk is het goed dat dat overeind blijft, maar de musicus is vaak het kind van de rekening. Als alles en iedereen betaald is, blijft voor de optredende musicus bitter weinig over. Je mag blij zijn dat je speelt, is de akelige boodschap. Maar van die blijdschap kun je niet leven. Ik noem cultuursubsidie “ambtenarensubsidies”, het komt grotendeels terecht in de bureaucratie, niet bij de musicus.

Conservatorium
Toch klaagt Enno niet voor zichzelf, met ons ouderen gaat het wel. Hij gaat één dag per week naar Den Haag en ontmoet daar zijn studenten gitaar. Onder strenge voorzorgsmaatregelen (afstand, luchten, schermen, mondkapjes) is alles doorgegaan en er gaat niet veel fout. Groepslessen en vergaderingen zijn online, zo ook zijn lessen aan de student die in Thailand zit. Hij zit in de examencommissie, weet je wat dat wil zeggen? De commissie beoordeelt of aan alle eisen voor het diploma is voldaan. De minister zegt dat het niveau niet gezakt is, maar Enno weet dat het gewoon niet waar is. Een stage die geen doorgang vindt? Dan maar vervangende opdrachten. Zo gaat het met allerlei onderdelen: vervangende opdrachten om maar te kunnen afvinken, om maar het diploma te kunnen afgeven, zodat er plaats komt voor de volgende lichting. Nee, in het buitenland is het niet anders, in Wenen en Londen gaat het ook zo, daar zijn de conservatoria helemaal dicht. Hoe zou het dan moeten? Meer tijd geven: geef de studenten meer tijd. Zij moeten het in zes jaar doen (4 jaar bachelor, 2 jaar master), ik kreeg in mijn tijd negen jaar (Tilburg en Keulen).

Geheugen
Dan vertelt hij me iets waar ik van op kijk. Het is nog maar een paar jaar geleden dat Enno zijn master haalde op het conservatorium waar hij werkt. Vroeger was Uitvoerend Musicus het eindstadium, maar sinds de Bologna-regelgeving is master boven UM komen te staan. Het lag in de rede dat iemand die masterstudenten begeleidt het zelf ook heeft, dus moest hij opnieuw aan de bak om een theoretisch werkstuk af te leveren. Hij heeft zich toen verdiept in het geheugen. Fascinerend! Want hoe krijgen die musici het klaar om lange, ingewikkelde stukken uit hun hoofd te spelen, zonder bladmuziek voor zich? Ik zit altijd vol bewondering daar naar te kijken. Hij legt het me uit. Het is associëren en visualiseren. Er plaatjes bij bedenken, er een verhaaltje van maken, een verhaallijn waaraan je je kunt vasthouden. Jeetje, ja. Vergelijk het met een wandeling door het bos. De boswachter heeft veel meer herkenningspunten dan jij. Vergelijk het met een wandeling door Tokio, je zult niet zo veel zien of herkennen. De musicus is als de boswachter, of als degene die bekend is met Tokio. En dan natuurlijk hard studeren, oefenen, vaak spelen. Dat ook. Vertrouwen dat je het goed neerzet als het er op aan komt.

Nieuwe cd
Ten slotte komen we te spreken over een nieuwe solo-cd van Enno, met werk van Erik Satie (1866 – 1925). Wie kent zijn verstilde pianomuziek niet? Enno heeft die muziek bewerkt voor gitaar. Minimal music? Nee, meer meditatieve muziek. Satie heeft Maurice Ravel, Claude Debussy, Francis Poulenc beïnvloed, evenals John Cage en Philip Glass. Enno is lyrisch over de schuivende harmonieën, en ook over de onconventionele persoonlijkheid van Satie. Hij doet hem denken aan Willem van de Vrande z.g. die de muziekrecensent van de Kapelconcerten was en cultuuraanjager. Willem kreeg dingen voor elkaar die niet meer lijken te kunnen omdat we stikken in de regeltjes, voorschriften en protocollen. De milde, rustige Enno wordt nog fel. Satie schreef Vexation, een twaalftoons muziekstuk van 1 ½ minuut. Als je het 840 keer achter elkaar speelt, bent je 16 uur bezig. Satie kreeg het klaar om als aanwijzing te geven: “spelen als een nachtegaal die kiespijn heeft.” Wij kennen de uitdrukking: lachen als een boer met kiespijn. Voor musici in coronatijden is dit wel het perfecte beeld: de nachtegaal die kiespijn heeft. We nemen afscheid van Enno, we groeten de hond Lucas die netjes in zijn mand is gebleven. Op de drempel vraag ik of hij nog klust aan zijn huis. Ja, van de zomer gaat hij verder aan het verduurzamen van zijn gemeentemonument.

terug

In gesprek met zuster Angela Holleboom, abdis van Megen

Wat hebben de clarissen, specialisten van de strenge lockdown, ons deze Kerstmis te zeggen?
In de Kerstnummers van Goirles Belang is een serie gesprekken gaande met spirituele leiders: vorig jaar voor de tweede keer met de bisschop van Den Bosch Gerard de Korte, het jaar daarvoor met Bernardus Peeters, de abt van Koningshoeven, het jaar daarvoor het eerste gesprek met Gerard de Korte. Het werd tijd om een vrouw in te brengen van vergelijkbare statuur. Ik vond haar in Megen, in het klooster Sint-Josephsberg, Clarastraat 2: abdis Angela Holleboom osc. Ik maakte kennis met haar in 2019 tijdens een bezoek met collega’s aan Megen, ik ontmoette haar opnieuw op 2 juli van dit jaar in de Stadsschouwburg De Vereeniging in Nijmegen waar zij sprak op een mini-symposium voor een klein gezelschap onder de meest strenge coronavoorschriften. Ze sprak over de manier waarop clarissen de bijbel lezen, de lectio divina. Volgens haar gaat het niet enkel om een leeswijze, maar ook om een leefwijze: aandacht voor wie of wat zich aandient, je willen verdiepen in het andere en de ander, met verwondering luisteren en het laten doorwerken in je leven. Op anderhalve meter afstand vroeg ik haar om een gesprek rond Kerstmis. Ze ging ermee akkoord; de uitvoering ging via de mail.

BL: Kerstmis 2020 in het coronajaar. Waar ziet u het Kerstkind dit jaar geboren worden? Heeft het dit jaar voor de wereld een andere boodschap dan 2000 jaar geleden?

AH: Het Kerstkind wordt dit jaar in eenzaamheid geboren, in de kleine kring van het eigen gezin. Alle anderen moeten op afstand blijven. Voor alle anderen is er dit jaar geen plaats in de herberg, en zij zijn daarmee in het goede gezelschap van het Kind en zijn ouders zelf…. Het Kind wordt geboren midden in een wereldomspannende pandemie, als een kleine beloftevolle pit van licht in een wereld vol dreiging en vrees.

BL: Jullie zijn als clarissen zeer vertrouwd met lockdown. Jullie beschouwen afzondering, binnenshuis blijven, een prikkelarm leven als iets positiefs. Wat kunnen “wij” van jullie leren? Hoe komt het dat jullie met zo’n leven gelukkig kunnen zijn, niet depressief worden, mentaal gezond blijven. Leer het ons!

AH: Wij leven in beslotenheid, zoals wij het zelf noemen. Het vroegere slot met tralie en spreekvenster heeft plaats gemaakt voor een beslotenheid die open is naar kerk en wereld, maar wel vasthoudt aan het leven van gebed en beschouwing. Daar blijft een zekere afzondering voor nodig. In zekere zin is het er niet gemakkelijker op geworden, keuzes die ons vroeger uit handen werden genomen door kerkelijke bepalingen en de architectuur en indeling van ons klooster moeten nu wel gemaakt worden. Bijvoorbeeld: in hoeverre hebben onze gasten toegang tot ons klooster, het vroegere ‘slot’? Hoe gaan we om met appèls die vanuit kerk en samenleving op ons afkomen, bijvoorbeeld om ergens een presentatie of conferentie te geven, of alleen maar acte de présence? Dit steeds opnieuw afwegen houdt ons goed bij de les, het voorkomt dat we op de automatische piloot overschakelen.

BL: Hoe overleven jullie deze tijd economisch gezien nu de hostiebakkerij nagenoeg stil ligt en er misschien geen/minder gasten komen? Krijgen jullie ook steun van de overheid? Of leven jullie nu van het manna dat uit de hemel valt?

AH: Wij leven in deze tijd inderdaad van het manna dat uit de hemel valt. We krijgen geen steun van de overheid, maar gelukkig wel van andere Nederlandse religieuzen. Zij willen solidair zijn met de zusters en broeders die ernstig gedupeerd zijn en nog steeds worden door het wegvallen van inkomsten ten gevolge van de pandemie. Die religieuzen geven volkomen vrijwillig enige compensatie, vandaar dat het voor ons echt brood uit de hemel is. Het doet goed om te ervaren dat we in deze omstandigheden niet aan ons lot worden overgelaten. Zonder deze substantiële steun zouden we dit jaar flink in de rode cijfers zijn terechtgekomen. En dan hebben we het nog niet over 2021, Covid-19 is nog niet verdwenen. Maar we weten ons gedragen door velen.

BL: Heeft Covid-19 voor jullie gemeenschap zelf consequenties gehad, moesten jullie je levenswijze aanpassen of konden jullie gewoon doorgaan? Als er straks een vaccin is, laten jullie je dan inenten?

AH: Covid-19 heeft voor onze gemeenschap zeker consequenties gehad, en nog. Ons gastenverblijf staat al sinds half maart leeg, en daarmee missen we ook de vaak verfrissende interactie die anders met gasten mogelijk is. Onze hostiebakkerij draait op een veel lager pitje, de lokale verkooppunten van de producten van onze Vegetarische Zuster hebben momenteel nauwelijks omzet. Onze webshop komt gelukkig wel langzaam maar zeker op stoom (zie: www.clarissenmegen.nl) . Ook ontvangen van bezoek en zelf bij de eigen familie op bezoek gaan gingen dit jaar maar heel mondjesmaat of niet door. De zeer gewaardeerde vrijwilligsters in ons gastenverblijf zijn een hele periode niet gekomen, zelfs onze klusjesman heeft een aantal weken verstek moeten laten gaan. Onze communiteit bestaat uit achttien zusters, waaronder een aantal oudere en kwetsbare zusters. We moeten er niet aan denken wat de consequenties kunnen zijn als het virus eenmaal binnen is. Gelukkig is dat tot nog toe niet gebeurd, en we zien hoopvol uit naar de steeds concreter wordende vaccins en vaccinaties. Ik kan met een gerust hart zeggen dat het merendeel van onze zusters zich zal laten vaccineren, niet alleen voor zichzelf maar ook voor de gezondheid van anderen. Gelukkig konden we de eucharistie blijven vieren, dankzij de minderbroeders-franciscanen die ook in Megen wonen en een kleine kring van vooral seculiere priesters die bij ons voorgaan. En natuurlijk konden we het getijdengebed blijven bidden en onze dagorde aanhouden. In de kern is ons leven doorgegaan met de vaste bezetting die de gemeenschap zelf is en waar we nu op teruggeworpen worden. En iedere keer sluiten we in onze gebeden heel uitdrukkelijk al die mensen in die heel graag zouden willen komen meeleven en meebidden, maar dat nu niet kunnen door de coronabeperkingen. Wij leven ons leven van gebed midden in en ten bate van de kerk en samenleving en dat beseffen en beleven we nu weer des te meer.

BL: Hoe zou u dit jaar uw kerstwens formuleren?

AH: Ook voor het Kind en zijn ouders was er geen plaats in de herberg. We zijn in goed gezelschap. Moge zijn licht u en uw dierbaren in deze donkere dagen verlichten en een lamp voor uw voeten zijn in het komende, nog zo onzekere jaar.

Clamagus
Tot zo ver het mailgesprek met zr Angela. In haar mail sloot ze de Contactbrief in van de zusters, Clamagus nr 23 Advent 2020, waarin veel interessants uit op te diepen is. Zo is 2021 voor de zusters een Jubileumjaar. Dan vieren ze hun 300-jarig bestaan in Megen en hun 550-jarig bestaan als communiteit! Dat zijn indrukwekkende getallen. Een leven in lockdown is uit te houden of op zijn minst duurzaam.

Voedselbos
De zusters zijn voortdurend bezig met duurzaamheid. Uit Clamagus het volgende: “We zijn heel blij met de ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid. De communiteit heeft besloten het eigen terrein deels om te vormen tot een voedselbos oftewel eetbare bostuin. Dat levert extra vruchten op die we goed kunnen gebruiken voor onze producten, maar biedt ook meer levenskansen aan vogels en insecten en bevordert de algehele biodiversiteit. Onze zusters Rebecca en Emmanuël hebben onder de projectnaam Voedselbos in de kloostertuin een aanvraag ingediend bij Porticus om deel te kunnen nemen aan het programma Space for Grace, en onze vreugde was groot toen we half oktober hoorden dat we inderdaad waren uitgekozen als een van de tien deelnemers. Inmiddels ligt er al een plan voor het voedselbos klaar, dat in de loop van de komende jaren geleidelijk aan vorm zal krijgen.”

Overweging en kerstwens
Hoe kunnen we beter afronden dan met de overweging van zr Benedicte, ook aan Clamagus ontleend:

“COVID-19 is vijand van iedereen, ziekte en duistere praktijken omspannen de hele aarde… Wie dan nog beweert dat deze wereld geen realiteit van angst en onzekerheid met zich meedraagt, leeft niet in deze tijd. Kan deze gedachte ons op weg zetten naar Kerstmis? Is er een lichtje van hoop? Misschien moeten we ons hoofd zuiveren van doemgedachten. Vertrouwen op het licht dat Maria in zich draagt en geloven dat het ook in ons kan geboren worden en in deze wereld. Met vereende krachten hebben we dit najaar schapenmest gespreid op de moestuin – misschien wel voor het laatst, omdat we ook met de moestuin de richting van de permacultuur op willen gaan. Als de hemel de aarde mag raken, de kribbe haar teder licht weer mag uitstralen, kan Gods liefde grote dingen doen in mij, in jou, in deze wereld. Moge elk hart in deze adventstijd voor dit Kerstgeschenk open komen. Laten we samen geloven dat Gods hand ook in deze tijd ons verder leidt.”

terug

Liedjeszanger Lars Zebregs (38) op weg naar een album

Het is een grijze woensdagochtend 2 december. Ik spoed me naar mijn afspraak met Lars Zebregs aan de Oude Tilburgsebaan 37 in Riel. Mijn huiswerk bestond in het bekijken van zijn crowdfundingspagina en het beluisteren van drie liedjes: You made me human, Gonna do it my own way, Survive. Ik vind ze mooi, ze spreken me aan. Het is dus prettig om kennis te maken met de zanger en naar zijn verhaal te luisteren. Een flard is blijven hangen: zijn uitzien naar en bezingen van de maand december. Daar stel ik een vraag over. Lars vindt het een mooie maand waar hij echt naar verlangt. Het is toch de maand van de feestdagen, de maand waarin je stilstaat en omkijkt én dankbaar bent voor alles wat je gekregen hebt en voor wie je bent, vindt hij. O wow, mooi, hier is geen protestzanger aan het woord. Vaag komt hij me bekend voor; die vaagheid verdwijnt wanneer hij me zijn levensloop vertelt. Ja, als je een aantal jaren achter de bar van het CC Jan van Besouw hebt gestaan dan ben je voor velen een bekend gezicht geworden.

Omzwervingen
Hoe is Lars tot hier gekomen, hoe is hij human geworden? Hij is geboren in Goirle op 17 september 1982. In Goirle naar school gegaan, naar de muziekschool ook. Zeven jaar heeft hij pianoles gekregen van Rob Nederlof. Hij kijkt met dankbaarheid terug op die vorming, Rob liet hem alles spelen wat ie leuk vond. Een goeie maand heeft hij de vooropleiding van het conservatorium gedaan, maar toen haakte hij af. Dan begint de periode die hij zijn omzwervingen noemt: bij defensie, bij een taxibedrijf, odd jobs in de horeca (koken is zijn tweede passie), elf jaar achter de bar van CC Jan van Besouw (2000-2011). In die periode zat geen opgaande lijn; het dieptepunt ligt ergens rond 2013 waarin hij alles kwijt was: job, relatie, zelfvertrouwen, uitzicht. Vanuit de diepte kwam hij weer omhoog. Hij leerde zijn huidige vriendin kennen, Esther van Noordennen met wie hij in Riel samenwoont. Hij bedacht dat hij zich moest bekeren tot zijn eerste passie: de muziek. Met dat besluit accepteerde hij ook dat hij nooit rijk zou worden, financieel gezien dan, want er zijn nog wel andere betekenissen van “rijk”. Vanaf 2015 is hij fulltime muzikant en heeft hij het gevoel dat hij zijn bestemming heeft gevonden. Ik heb een sterk vermoeden dat Esther van grote invloed is geweest in het human maken van Lars. Hij kijkt helder uit zijn ogen, lijkt me goed in zijn vel te zitten, hij is geen getergd mens meer.

Ceremonieel
Eerst deed ie alles, zong overal en alles wat maar op zijn pad kwam. Langzamerhand is dat uitgekristalliseerd naar momenten waarop zijn opdrachtgevers een ceremonie voltrekken, bij huwelijk of bij afscheid. Ze mogen Lars een lijst van 10 liedjes opgeven, hun persoonlijke keuze die hij zal zingen; zo heeft hij inmiddels een repertoire van 330 songs. Zijn eigen liedjes (waarover dadelijk meer) zingt hij in het Engels, maar de covers van anderen zijn of Engels of Nederlands. Het kan van alles zijn, Otis Redding, John Mayer, Andrea Bocelli, enz.: als er maar een vocale lijn in zit, zingt Lars het, uiteraard op zijn eigen manier en met hier en daar een aanpassing al naargelang de omstandigheid daarom vraagt. Aan opdrachten geen gebrek, dat gaat via via en via de sociale media. Hij heeft twee optredens per week, méér zou hij niet aankunnen, want hij gaat voor topniveau, hij wil zich dan helemaal geven. Hij wil geen zangfabriek zijn, hij gaat nooit op de automatische piloot. Voor de rest van de week werkt hij aan zijn eigen muziek, wandelt hij veel (vaak ook met oud-collega van CC Jan van Besouw Toine van Gorp), leest en mediteert hij en bouwt hij aan de energie naar de genoemde optredens. Zo was het, maar dit jaar is het anders verlopen; door de corona en de maatregelen van de regering hebben hij en zijn collega muzikanten weinig kunnen doen. Momenteel ontvangt hij vanuit de overheid geen steun meer, vanwege de aangescherpte voorwaarden. In het begin tijdens de eerste lockdown kreeg hij geld uit de TOZO-regeling.

Crowdfunding voor album
Hoog tijd om het over de crowdfunding te hebben, reden van ons bezoek. Lars’ grote wens is om zijn eigen liedjes in een album bijeen te brengen. Dat is een dure aangelegenheid. De huur en het gebruik van een professionele studio, het aantrekken van muzikanten, de technici … het kost allemaal veel geld; je kunt rekenen op 2500 euro per liedje. Eerst was hij afkerig, gewend om alles zelf te doen en ook wat beschaamd: het is toch een soort van bedelen; maar hij zette zich er overheen. Ik breng in dat hij daar goed aan doet, ook een kunstenaar als Enno Voorhorst (Lars welbekend) deed het met de CD Concerto Métis (Roland Dyens). Wat hem ook voorbij de schaamte bracht is dat in de formule zit opgenomen dat je iets terugdoet: het is nemen en geven. Waar gaan zijn liedjes over en waarom Engels? Wel, hier is een paradox: de “vreemde” taal Engels voelt voor hem het beste om het “eigene” tot uitdrukking te brengen. De liedjes gaan over bewustwording, de innerlijke reis die je maakt als mens en muzikant, over dankbaarheid die hij de sterkste energie noemt die bestaat.

Er is al zo’n 45 % van het benodigde bedrag binnen, hij heeft het volste vertrouwen dat per 1 januari 2021 de actie afgesloten kan worden. Zomer 2021 hoopt hij het album met tien liedjes te presenteren. Drie liedjes zijn nu al te beluisteren op YouTube of Spotify, Lars Zebregs: You made me human, Gonna do it my own way, Survive.

Voor de crowdfunding heeft Lars de organisatie ‘Voor de kunst’ gevonden. Zij hebben zich gespecialiseerd in het crowdfunden voor de culturele sector. Aan de hand van allerlei tegenprestaties en via zijn crowdfundingspagina is hij op dit moment donateurs aan het werven om op deze manier zijn album te kunnen realiseren.

You made me human
Wat is zijn lievelingslied? You made me human. Daarin bezingt hij zijn omzwervingen en zijn redding. I was lost, almost drowning in fear, You took my hand, now the road seems clear. You are one in a million, my firefly, You are the sun within my perfect sky, I got lost in a world created for only me. You made me human, You made me humble, You know I’m all the things I am ‘cause you believe in me. You gave me hope when my life was a mess, Now you showed me love like no one ever has.

Lars hoopt dat er straks steeds meer gekozen zal worden voor zijn eigen liedjes, met zijn album werkt hij aan een eigen repertoire. We komen nog even terug op december: de stilte van de eerste kerstdag in de vroege ochtend noemt hij magisch. Ook de zondagen zouden we, wat hem betreft, méér mogen koesteren als een dag waarop je stil staat en dankbaar bent, daar is niks mis mee. We gaan naar het benkske voor een foto, en naar het hek dat uitzicht biedt op het Riels Laag. Prachtige locaties die ook een lied verdienen. En verder geloven we in Lars en dan komt dat album er wel ….

terug

Het naderend afscheid van pastoor Martin van Zutphen

Aanstaande zondag 31 maart met emeritaat, op zondag 21 juni handen schudden

Eind januari werd de kerk van Goirle opgeschrikt door het nieuws dat pastoor Martin van Zutphen (Nijnsel, 1941) ermee ophield. Hij bracht het nieuws aldus:  

“Beste mensen, Het hangt al enige tijd in de lucht en ik heb het zo lang mogelijk tegengehouden maar bij deze laat ik weten dat ik emeritaat heb aangevraagd bij de bisschop. Ik zal mijn vaste werkzaamheden voor de kerk in Goirle neerleggen per 31 maart 2020 en deze overdragen aan het pastoresteam in Tilburg met als hoofd pastoor Jeroen Miltenburg. Ik heb dit besluit, met enige terughoudendheid, moeten nemen omdat mijn leeftijd en mijn gezondheid me parten beginnen te spelen in deze rol als vaste pastoor voor Goirle. Dat wil niet zeggen dat u me helemaal niet meer zult zien, ik zal zo af en toe nog voorgaan in vieringen maar verder gaat deze locatie van parochie de Goede Herder nu meedraaien in het schema van het vaste pastoresteam. De verwachting is dat, over een tijdje, het vieringenschema aangepast gaat worden zodat het pastoresteam, qua tijd, recht kan doen aan alle locaties binnen de parochie. De Torengroep is bereikbaar om uw reacties te vernemen, dit kan via het parochiecentrum: goirlesintjan@parochiedegoedeherder.nl of telefonisch: 013-5348438. Zij zullen ook nog een afscheidsviering en receptie organiseren, gedacht wordt nu aan zondag 21 juni. Ik wil u dan graag nog allemaal de hand drukken. Ik heb het altijd een eer gevonden om uw “herder” te mogen zijn in de feestelijke maar ook verdrietige momenten. Daarom is het ook met pijn in mijn hart dat ik mijn taak, na precies 14½ jaar, hier af ga ronden. Pastoor Martin v. Zutphen.”

Begin maart spreek ik de pastoor, we zijn een maand verder, het nieuws heeft kunnen bezinken, en we kijken vooruit naar die datum eind van de maand die met rasse schreden nadert: tempus fugit, de tijd vliegt.

Met enige terughoudendheid

Pastoor Martin van Zutphen is altijd bereid om zijn levensverhaal te vertellen; dat is in Goirles Belang uitvoerig opgetekend toen hij 75 jaar werd; het grote nieuws was toen: “ik ga door, zolang als ik kan.” We zijn vier jaar verder, en kennelijk kan hij niet meer, al is dat in zijn bericht niet helemaal duidelijk. Maar eerst vraag ik hem: wat betekent “met enige terughoudendheid”? Hij antwoordt dat hij eigenlijk bedoelt met enige aarzeling, twijfel: doe ik het of doe ik het niet? Uit zijn uitvoerige antwoord is mij één ding onomstotelijk duidelijk: hier spreekt een man die met hart en ziel verbonden is met zijn pastoraat en zijn parochie, c.q. de kerk van Goirle. Priester zijn ziet hij als een soort huwelijk, je bent met je werk getrouwd, zeven dagen per week, dag en nacht. Je hebt geen dag vrij, er is geen dagdeel dat je niet beschikbaar bent, of waarin je niet ingeroosterd bent. Zo heeft hij zijn pastoraat altijd opgevat, zo heeft hij er voor gezorgd dat hij altijd (telefonisch) bereikbaar was. In Waalwijk 21 jaar, in Goirle 14 ½ jaar lang. Nooit een burn-out gehad. En dat laat je niet zo maar los, zeker niet als er geen opvolger is aan wie je je werk toe kunt overdragen in het volste vertrouwen dat het dan op een goede manier door gaat.

Reacties

Vanzelfsprekend is er op het nieuws gereageerd. De reacties zijn samen te vatten in: “je hebt groot gelijk, u moet ook aan u zelf denken” enerzijds en “jammer en hoe moet het nu verder” anderzijds. Er is daar veel onzekerheid en onduidelijkheid over. Op papier is het allemaal goed geregeld. Er is de ene parochie De Goede Herder, er is een team dat voor de diensten zorgt, er is de groep vrijwilligers “rond de toren” die zorgt dat alles doorgaat. Martin roemt zijn voorganger pastoor Paul Janssen die een uitstekende vrijwilligersorganisatie achterliet na zijn pastoraat van negen jaar: “daar profiteren we nog steeds van.” Hij zegt tegen zijn mensen: blijf overeind, laat je niet ondersneeuwen, denk er aan dat Goirle geen Tilburg is. Hij vindt dat de parochie Goirle nooit had moeten opgaan in dat grote verband dat nauwelijks een verband is. Maar gedane zaken nemen niet gauw een keer. De gekozen weg betekent dat het inderdaad zo is dat hij de annalen in zal gaan als “de laatste pastoor van Goirle”. Het is een twijfelachtige eer, hij had het graag anders gezien.

Onduidelijkheden

“Ik zal af en toe nog voorgaan in vieringen.” Hij gaat weg, maar is op afroep beschikbaar voor uitvaarten, huwelijken, communievieringen: hoe zit dat, is dat niet verwarrend en onduidelijk? De eindverantwoordelijke pastoor, Jeroen Miltenburg, heeft Martin al gevraagd om – naadloos aansluitend op zijn emeritaat op 31 maart – voor te gaan tijdens de Goede Week, met Pasen en Beloken Pasen. “Want dan is het erg druk.” Martin heeft ingestemd. Daarna kan men hem vragen om voor te gaan, en dat zal hij dan altijd afstemmen met pastoor Miltenburg die daarmee moet instemmen. Tijdens de periode tot zondag 21 juni – waarop hij afscheid zal nemen van iedereen die hem een hand wil komen geven – zal het zo gaan. Na 21 juni zal hij echt afstand gaan nemen van Goirle en zal het slechts incidenteel zijn dat hij zich zal laten zien. Op het moment van ons gesprek is ook voor Martin van Zutphen nog veel onduidelijk. Hij is gilde-heer van beide gildes – of hij die functie met de gildemissen zal blijven uitoefenen weet hij niet. Zo is het ook met zijn voorgaan in de kapel van Nieuwkerk. De Kerkpagina in Goirles Belang? Hij hoopt dat die in stand blijft, hij wil als Martinus best blijven schrijven in “de nis”. Zelfs zijn wonen in een huis van het bisdom (in Tilburg) is nog niet geregeld. Desgevraagd weet hij niets van een beleid van het bisdom inzake emeriti. Zelfs over het nieuwe pastorale beleidsplan in de parochie De Goede Herder tast hij in het duister. Tot zijn chagrijn hebben “de heren” hem de afgelopen jaren niet betrokken bij de ontwikkeling daarvan: “want ik zou het toch niet meer kunnen uitvoeren.” Kunt u zich voorstellen dat uw verslaggever zijn hoofd schudt in ongeloof en afgrijzen?

Afscheid

Op zondag 22 maart – wat naar voren gehaald – zou de jaarlijkse avond van de vrijwilligers in Broeder LipLap gehouden zijn. Voor het laatst zou pastoor Martin van Zutphen het stralende middelpunt zijn geweest tussen de vele, trouwe vrijwilligers. Het zou een avond zijn geworden waarop geanticipeerd werd op zijn afscheid, ongetwijfeld zouden er dankwoorden zijn gesproken en handen geschud. Het zou ook een weemoedige avond zijn geworden, toch het afsluiten van een tijdperk. Maar de avond kon vanwege het coronavirus geen doorgang vinden. We hadden graag een grote foto geplaatst met de pastoor tussen zijn vrijwilligers. Nu plaatsen we twee foto's met de pastoor “in isolement”. Diensten met kerkvolk erbij zijn ook afgelast, met streaming of via de LOG is er nog enige kerkelijke presentie.

Werd in het bericht eind januari het officiële afscheid met een slag om de arm aangekondigd, inmiddels staat wel vast dat op zondag 21 juni houdoe klinkt, bedankt en geniet van uw emeritaat. We gaan er van uit dat er dan weer handen mogen worden geschud, zoals de kop van het artikel aankondigt. De avond voor de vrijwilligers is nu gepland op 7 juni. Nog een laatste vraag: zal hij in een zwart gat vallen? Nee, hij denkt van niet. Eindelijk tijd om boeken te lezen en goede vrienden op te zoeken. Laten we hopen dat ook dat tegen die tijd weer mogelijk is ….

terug

Het tweejaarlijkse gesprek met mgr. dr. G.J.N. de Korte

Geestelijke leiding op de vooravond van Kerstmis

Twee jaar geleden publiceerden wij aan het begin van de advent ons gesprek met bisschop Gerard de Korte die we toen nog als “de nieuwe bisschop” konden omschrijven. Nu geven wij de lezer van Goirles Belang op de vooravond van kerstmis opnieuw een gesprek met de Bossche bisschop. Inmiddels staat hij al weer drie-en-een-half jaar aan het hoofd van het bisdom. Vorig jaar rond deze tijd spraken we abt Bernardus Peeters over kerstmis, dit jaar is het weer de beurt aan bisschop Gerard de Korte. Bisschop en abt: tot wie zouden wij anders gaan voor geestelijke leiding?

Hoe gaat het met u?

Als we plaats genomen hebben in de spreekkamer van het bisschopshuis Parade 11 in Den Bosch, een kan koffie en thee op tafel, stel ik mijn lijstje vragen uit om eerst te informeren naar zijn welzijn. “Ja, het gaat goed! Ik ben inmiddels 3 ½ jaar in Den Bosch, ik ben aardig geland, ik heb een fijn team om me heen, ik zie allerlei mooie dingen.”

Ik constateer dat er een tevreden bisschop tegenover me zit. Om scherpte te krijgen vraag ik: bent u niet wat teleurgesteld, u heeft het vaak over “cultuurchristenen”, vindt u ook “geloof” in het bisdom? “O, ja? Heb ik het vaak over cultuurchristenen? In de analyse van de geestesgesteldheid van een grote meerderheid van de mensen, ook die zich katholiek noemen, is dat wel een geschikte term. Ik bedoel er niets negatiefs mee, het is de uitkomst van een eeuwenlang proces dat ik al vaak beschreven heb. In het gesprek gaat het overwegend over normen en waarden. Heel goed, natuurlijk, maar geloof gaat over méér, dan heb je het over een persoonlijke relatie, dan gaat het over vriendschap met Christus, met God. Aan die persoonlijk doorleefde relatie ontbreekt het. Ik zeg dat met de nodige voorzichtigheid, want je kunt niet in het hart van de mens zien. Huizinga zei al: het besef van het eeuwige meet je niet af met historische termen.”

De meeste mensen deugen?

De vraag staat niet op mijn lijstje, maar dringt zich na het bovenstaande op. Bestseller Rutger Bregman met zijn boek en stelling: De meeste mensen deugen … zou de bisschop dat met hem eens zijn? De Korte heeft het boek niet gelezen, maar wel recensies. Zo is hij goed op de hoogte van het thema. “Ik zal die stelling niet zonder meer beamen; met de mens (en de meeste mensen) is het zo dat er altijd een strijd is tussen goed en kwaad, je moet altijd kiezen en dan kan het twee kanten uitgaan. Dat is het bijbelse mensbeeld. De mens is goed geschapen, naar Gods evenbeeld, maar er is iets mis gegaan om het zo te zeggen. De bijbel is heel realistisch over de mens. Er wordt dan tegen de bijbel ingebracht dat er veel geweld in voorkomt, maar dan zeg ik: kijk om je heen, zo is het toch ook? We deugen misschien wel, maar we hebben behoefte aan verlossing. Ik ben overigens geen somberman: er gebeuren zo ontzettend veel goede dingen! Maar die staan niet in de krant, hé? Kent u het gezegde: een vallende boom maakt méér lawaai dan een heel bos dat in stilte groeit? Een andere is: het goede fluistert, het kwade schreeuwt. Het auto-ongeluk komt in de krant, de duizenden auto's die veilig hun bestemming bereiken niet. Laten we positief blijven.”    

Klimaat en groene kerk

Daar breng ik tegen in dat de meeste mensen niet deugen. Ze gaan door met vlees eten, blijven in vliegtuigen stappen en zich onverantwoordelijk gedragen tegenover het milieu. Deze vragen staan wel op mijn lijstje: kent de bisschop de Actie Groene Kerken, heeft hij een woord voor de boze Brabantse boeren, bereikt de kerk de mensen in dezen? De Korte: “Ja, de paus heeft indringend gesproken in zijn encycliek Laudato Si' (2015) over de sociale en ecologische leer van de kerk. Ik spreek daar heel vaak over. Ik zit in een milieuwerkgroep van kerken en religieuze instituten. We laten ons o.a. inspireren door Elisabeth Henzen, Center for Catholic Studies van de Radboud Universiteit, over groen geloven. Nee, ik heb nog niet voor boze Brabantse boeren gestaan, wel ga ik voor in de jaarlijkse Dankdag voor het gewas van de ZLTO. Het is wel duidelijk dat de boerensector een flinke bijdrage moet leveren aan de stikstofreductie, maar het is ook duidelijk dat het macroprobleem dat we na de oorlog gaandeweg hebben gecreëerd niet op microniveau in de schoenen van de individuele boer geschoven mag worden. We moeten ons verstand erbij houden. Zoeken naar eerlijke oplossingen. Ik zou dus vooral willen bidden om wijsheid. Een bordje “groene kerk” aan deur van de kathedraal? De kathedraal is groen! Er wordt immers niet gestookt in de kathedraal! Met de nachtmis mogen de 1000 mensen elkaar warm houden.”

Kerstmis en wat het betekent

Als we uitgelachen zijn over de kathedraal als groene kerk wordt het tijd om het over kerstmis te hebben. Mijn vraag gaat over de vitaliteit van de kerk in relatie met de geboorte van het kerstkind. De Korte: “Dan zijn we terug bij het begin van het gesprek: het geloof als relatie. Wij hebben als christengelovigen wel een merkwaardig godsbeeld, namelijk God-die-naar-ons-toe- komt. Realiseren we ons wel dat de andere godsbeelden dat niet doen? Ze blijven op afstand, ze zijn onbereikbaar, ze hebben zich teruggetrokken nadat alles in beweging is gezet, enz. Onze God komt naar ons toe – met kerstmis in het kind Jezus – hij zoekt ons op, laat ons niet los, vergeeft ons als we, zoals de verloren zoon, terugkeren. God komt niet alleen naar ons toe als het fijn is en feest, maar ook als het moeilijk is en helemaal geen feest – op Golgotha met Jezus aan het kruis. Met deze God kun je een relatie aangaan, vriend zijn van God: dat is het bijzondere van het christelijk geloof. Dat is het verhaal dat ik met kerstmis wil vertellen aan al die mensen die dan (weer) in de kerk zitten.”

Kerstboodschap

Als ik met bisschop De Korte spreek is de preek nog niet geschreven, maar wel zijn kerstboodschap die hij me toezendt. Daaruit blijkt dat hij zich laat inspireren door Heino Falcke, sterrenkundige aan “onze” Radboud Universiteit, die dit jaar in het nieuws kwam met zijn eerste foto van het zwarte gat. Heino Falcke verenigt zijn wetenschappelijke inborst met zijn christelijk geloof. Zowel wetenschap als geloof zoeken naar de grond van alles, in verwondering voor de onmetelijke werkelijkheid.

De Korte: “Mijn kerstboodschap 2019 heet: in verwondering verbonden. Dankbaarheid is de kerngedachte als we 75 jaar bevrijding overzien. Nederland is een land waar materieel en immaterieel veel is gerealiseerd, een democratische rechtsstaat, een verzorgingsstaat, een land met een Grondwet die onze vrijheden garandeert, niet in de laatste plaats de vrijheid van godsdienst, een land met een onafhankelijke rechtspraak en een vrije pers, een land met hoogontwikkeld onderwijs en met een gezondheidszorg op topniveau, een land met een stevig pensioenstelsel. Die verworvenheden zijn kwetsbaar en moeten onderhouden worden, maar we kunnen ook wel eens dankbaar zijn en onze zegeningen tellen.”

Tot weerziens over twee jaar

In deze positieve toon, die in feite de toon is van heel het gesprek, besluiten we. Ten tijde van ons gesprek (eind november) staat de kerststal nog niet in het bisschopshuis, maar er is wel de Wereldwinkel kerststal uit Peru, gekregen van zijn zus, die het hele jaar op zijn kamer staat en waar we enkele foto's mogen maken. Op de drempel stel ik voor: tot over twee jaar? Uni voce zeggen we: Deo Volente: als God het wil, en we nog in leven zijn.

Goirles Belang en uw reporter wensen alle lezers een zalig kerstfeest toe, en deze wens gaat natuurlijk ook naar de bisschop.

(Gepubliceerd in Goirles Belang op 25 december 2019)

terug

Ben Loonen (BL) meets abt Bernardus (AB)

Kerstnacht in de abdij van Koningshoeven noopt tot bezinning

Vorig jaar had ik een gesprek met bisschop Gerard de Korte, dit jaar kijk ik met abt Bernardus naar kerstmis, naar onze ontkerstenende cultuur en de toekomst van kerk en christendom. Toe maar. Na het namiddaggebed om 14.30 uur (noon) in de kapittelzaal spreken we elkaar in de spreekkamer, Bernardus meets abt Bernardus; ik heb een handvol vragen paraat. Abt Bernardus Peeters (abt vanaf 2005) is een vriendelijke reus, over zijn pij draagt hij een dik wollen vest, want de thermostaat staat bepaald niet hoog. Begin dit jaar heeft hij Abraham gezien, hij mag nog 25 jaar doorgaan. Niet dat hij zich dat kan voorstellen; hij denkt dat het niet goed is om zolang het roer in handen te hebben. We steken meteen van wal, want evenals de bisschop is de abt een man met een volle agenda.

Kerstmis in het geseculariseerde en ontkerstende Nederland

BL. Al decennia gaan veel mensen alleen met kerstmis naar de kerk. Wat betekent dat?

AB: kerstmis is ingeworteld, de kerkgang hoort erbij, het is het familiegevoel, de verbondenheid die dan beleefd wordt. Voor mij betekent dat een kans om iemand in de abdijkerk te raken, al is het er maar één. Ik zie dat als een grote verantwoordelijkheid, ik wil daar zo positief mogelijk mee omgaan.  

BL. Kerstmis vertelt van de geboorte van een kind. Is het niet per definitie een teken van geloof of vertrouwen in het leven, in de toekomst van de wereld als ouders nog een kind nemen?

AB: is het een kind nemen of een kind krijgen? Kun je niet beter spreken van een kind “opnemen”? Als je een kind krijgt of neemt, moet je het opnemen; d.w.z. het is je verantwoordelijkheid om toekomst voor het kind te maken.

B. Vallen kerkelijk geloof en onkerkelijk geloof bij de geboorte van een kind niet samen?

AB: dat is zo! Maar ik zie dat onderscheid niet, ik geloof niet zo dat de samenleving geseculariseerd is. Mensen hebben altijd dezelfde vragen over het leven; de antwoorden kunnen tegenwoordig anders uitvallen. Maar de kern van de christelijke boodschap is juist dat God mens is geworden: het gaat om deze wereld, onze wereld, er zijn geen twee werelden.  

B. Met kerstmis zit de abdijkerk vol: is het nog steeds nodig om tickets te bestellen? Weet u al welke invalshoek u zult kiezen voor de preek in de kerstnacht?

AB: Nee, dat weet ik nog niet, ik maak mijn preek vlak tevoren, je weet nooit wat zich plotseling aandient. Ja, de kerk zit altijd vol, we mogen maar 350 mensen herbergen, voorschrift van de brandweer, er zouden ook 500 in kunnen.

Opnieuw beginnen als de kerken verdwenen zijn?

BL. Bij de verjaardag van Huub Oosterhuis (85) zongen 1000 stemmen in Eindhoven. Na afloop werd gezegd: het christendom begint pas; vorm koortjes, zing samen, kom bijeen … het hoeft niet zo moeilijk te zijn.

AB: nee, dat zie ik niet zitten. De voortgang van christelijk leven zie ik in de toekomst bij kleine groepen geëngageerde mensen, die met concrete daden laten zien wat het betekent om te leven in navolging van Jezus. De geloofsbelijdenis zal minder belangrijk zijn dan de daden die echt zijn.

B. Kunnen de beschouwende religieuze ordes (zoals de trappisten) een model vormen van een doorstart? Welke kenmerken zal een christendom zonder religie (Bonhoeffer) hebben?

AB: Kijk, de vrijgemaakte gereformeerden hebben het begrepen, je ziet ze her en der ons model overnemen met experimentele kloostergemeenschappen in Diepenveen, Nijklaester en andere pioniersplekken van de PKN. Wij in Koningshoeven proberen geëngageerd te leven, kleinschalig (24 monniken vind ik al veel), in solidariteit, multicultureel met medebroeders uit andere continenten zoals dat “buiten” het geval is, in soberheid en duurzaamheid.  

BL. Bisschop Gerard de Korte lijkt zich nogal zorgen te maken over de sprakeloosheid van de doorsnee katholiek. Zijn die zorgen terecht? Ben je tegenover het mysterie van God niet per definitie sprakeloos? Kunt u na jaren van contemplatief leven ons veel vertellen over God?

AB: nee, daar kan ik niet veel over vertellen. Het is God zoeken, hé, dat meen ik serieus. De Korte bedoelt wat anders. Ik krijg hier een klas kinderen en die vragen mij: wie is die meneer die hier overal hangt? Ze horen niet meer over Jezus, ze kennen het lijdensverhaal niet, ze weten de meest elementaire dingen niet en hebben dus ook geen woorden. Hoe kun je nog naar een museum en begrijpen wat je daar ziet? De Korte heeft het dus niet enkel over een religieuze, maar ook over een culturele sprakeloosheid. Daar had je ook die onzinnige discussie over Peerke Donders. Ik zeg niet dat het mijn beeld is, maar het heeft niets te maken met een koloniale houding van superioriteit.

BL. U ontvangt in de abdij veel gasten. Weet u wat zij zoeken? Vinden ze het ook? Ben ik abuis in de veronderstelling dat de meeste mensen op het bier afkomen, niet op de Boodschap?

AB: Ja, er komen veel gasten in onze abdij, zij zoeken stilte en rust; ik geloof dat zij dat ook vinden; ze doen mee aan ons ritme van de getijden. En in het proeflokaal komen 120.000 mensen per jaar, vooral voor het bier ja. Maar ook die mensen zoeken het verhaal achter het bier. Toen we onderzochten wat ze misten, kwam naar voren dat ze graag een kijkje in de abdij en in de abdijkerk willen nemen. Dat zegt wel wat. Maar het gaat niet, dan zijn we de rust en de stilte kwijt. We hebben een tuin bij het proeflokaal, er is een kapel, daar gebeuren toch ook mooie dingen. Ja, inderdaad, bier is een lastig product, alcoholisme is een groot maatschappelijk probleem, maar we gaan zorgvuldig om met onze reclamecampagnes, je zult geen advertenties vinden in sportkantines en op plaatsen waar jeugd komt. En ook geen vrijgezellenfeestjes bij ons; als iemand te veel drinkt laten onze medewerkers dat niet zo maar gaan. We verkopen trouwens ook kaas en chocola.

Zorgen om onze planeet

BL. Veel christenen lijken zich weinig zorgen te maken over de planeet, ondanks Laudato Si' van paus Franciscus: ze blijven vlees eten, vliegreizen boeken of pleziervaarten maken op een cruiseschip. Begrijpt u die zorgeloosheid? Is duurzaamheid een thema van de trappisten?

AB: we gaan steeds meer lijken op een stelletje ramptoeristen, we moeten echt anders gaan leven. In 1997 hebben wij een keuze gemaakt voor dit gebouw; je hebt zo'n plek gekregen van de generaties voor je, en je geeft die plek door. Religieuzen hebben aan het begin van de 20ste eeuw een voortrekkersrol gespeeld bij onderwijs en zorg, in de 21ste eeuw moeten we een dergelijke rol spelen voor het milieu. We hebben voor de brouwerij die veel water gebruikt een waterzuiveringsinstallatie gemaakt; 1/3 wordt gebruikt voor de schoonmaak, 2/3 gaat terug naar de natuur, naar de te droge grond. Rijksmonumenten werkt niet zo mee, desondanks hebben we zonnepanelen op het dak en dubbel glas op de eerste verdieping, een wagenpark dat elektrisch rijdt. Ja, ik heb kritiek gekregen op mijn Tesla, maar ik moet veel kilometers rijden; liever had ik een goedkopere auto. Voor 2030 moeten wij, zoals iedereen, van het gas af. (Na het interview werd bekend dat de trappisten van Koningshoeven de publieksprijs 2018 voor waterinnovatie hebben ontvangen voor hun Biomakerij, de waterzuiveringsinstallatie die met behulp van planten het water reinigt. Abt Bernardus zegt daarover: het heeft weinig zin om zeven maal per dag te bidden en daarnaast niet goed te zorgen voor het milieu. BL).

BL. Hoopt u nog op grote veranderingen vanuit Rome die de kerk dichter bij de tijd en de mensen kan brengen (openheid, democratie, de plaats van de vrouw)?

AB: jazeker, zeker als deze paus het nog een poosje uithoudt. Als er nu een nieuwe paus gekozen zou worden, kreeg je waarschijnlijk een reactie, weer een aantal stappen terug. Maar van onderop is de verandering niet tegen te houden, de mensen nemen het gewoon niet meer. Dat hulpbisschop Everard de Jong zegt dat vrouwen nooit priester kunnen worden omdat Jezus nu eenmaal mannen koos, is een primitieve redenering, dat slaat nergens op. De paus zet de positie van de vrouw “op de agenda”. Dat hij dat openlijk zegt en niet binnenskamers is al een barstje in het bastion.

Het kerstkind wordt de lijdende dienaar

BL. Met kerstmis wordt Jezus geboren in een stal. Het kerstfeest is een nostalgisch, sentimenteel feest geworden. Daarnaast kennen we sinds een aantal jaren “The passion”. Het kind is uitgegroeid tot de lijdende dienaar. Als u moet kiezen uit Kerstmis en Pasen, wat kiest u dan en waarom? Wie is Jezus Christus?

AB: voor mij is Pasen hét feest. Jezus is door alle narigheid van het leven gegaan, hij heeft alles wat menselijk is doorleefd, zijn leven gegeven. Zo kan het dus ook, je leven gegeven voor de ander; het draait niet alleen om jou. Dat is ook uit te leggen aan dat kind dat vraagt: wie is die meneer? Kinderen hebben een aangeboren rechtvaardigheidsgevoel, op hun niveau: neem ik alle snoep voor me zelf, of deel ik uit?

Trappisten en trappistinnen

BL. Hoe gaat het met de trappisten van Koningshoeven, met broeder Christian (Albert Pirenne), met de trappistinnen in Oosterbeek?

AB: Het heeft een tijd geduurd, maar nu heb ik het gevoel dat de zusters in Oosterbeek hun draai gevonden hebben en zich daar thuis voelen. Met ons gaat het goed, we hebben een mooie internationale groep; er zijn zeven abdijen waar we ons verantwoordelijk voor voelen; we hebben mooie bedrijven die goeie dingen doen; mensen komen graag naar ons toe. Maar met Albert (de voormalige pastoor van Goirle) gaat het minder, hij is erg broos geworden. Ik wens alle lezers van Goirles Belang een zalig kerstfeest en een gezegend Nieuwjaar …

(Gepubliceerd in Goirles Belang op woensdag 19 december 2018)

terug